Instrument pretpristupne pomoći (Instrument for Pre-Accession Assistance – IPA) je novi instrument koji Evropska unija primjenjuje od 2007. godine prema zemljama Zapadnog Balkana i Turskoj. IPA u suštini predstavlja dio Paketa spoljnih odnosa Evropske unije, kreiran sa ciljem racionalizacije, pojednostavljenja procedura, unaprjeđenja koherentnosti i koordinacije EU aktivnosti prema zemljama potencijalnim kandidatima i kandidatima.
Uz pomoć IPA-e, cjelokupna pretpristupna pomoć stavlja se u jedinstveni okvir sa unificiranom regulativom kako za zemlje kandidate (Hrvatska, Turska i Makedonija) tako i za zemlje potencijalne kandidate (Bosna i Hercegovina, Srbija, Crna Gora i Albanija). Drugim riječima, IPA zamjenjuje dosadašnje programe pomoći kao što su: Phare, ISPA, SAPARD i CARDS.
Osnovni ciljevi programa IPA su pomoć državama kandidatima i potencijalnim kandidatima u :
ü usklađivanju nacionalnog zakonodavstva i provedbi pravne stečevine EU
ü pripremi za korištenje kohezionih fondova
Fondovi programa IPA se isključivo koriste za potrebe procesa Evropskih integracija i isključivo prema pravilima i procedurama Evropske unije.
IPA se sastoji od 5 komponenti:
o Pomoć u tranziciji i izgradnji institucija
o Prekogranična saradnja
o Regionalni razvoj
o Razvoj ljudskih potencijala
o Ruralni razvoj
Bosna i Hercegovina, kao zemlja potencijalni kandidat, koristi prve dvije komponente ovog instrumenta.
Evropska unija je usvojila regulativu kojom se kreira novi instrument finansijske pomoći (IPA) za budžetski period 2007 – 2013 kroz dvije uredbe.
Uredba Vijeća (EZ) br. 1085/2006 od 17.jula 2006, takozvana Osnivačka Uredba definiše cilj i korisnike, komponente pomoći, te pravila za planiranje, programiranje, upravljanje i realizaciju ovog instrumenta. Na osnovu ove Uredbe Evropska komisija je usvojila Uredbu (EZ) br. 718/2007 od 12.juna 2007. o primjeni osnivačke Uredbe. Ovom Uredbom se definišu pravila o dodjeli pretpristupne pomoći, te definišu portrebne strukture, mehanizmi i organi putem kojih će se vršiti povlačenje sredstava iz fondova pretpristupnog instrumenta IPA.
Na bazi ove dvije Uredbe, Evropska komisija je pripremila dokument “Okvirni sporazum Bosne i Hercegovine i Komisije Evropskih zajednica o pravilima saradnje koja se odnose na finansijsku pomoć Evropske zajednice Bosni i Hercegovini u okviru implementacije pomoći putem pretpristupnog instrumenta IPA”, a Sektor za koordinaciju pomoći EU je obezbjedio mišljenja svih relevantnih institucija na tekst spomenutog dokumenta. Bosna i Hercegovina i Evropska komsija su potpisale „Okvirni sporazum” 20. februara 2008. godine, a isti je ratifikovan u julu 2008. godine. U ovom sporazumu su između ostalog definisani načini, organi i strukture za korištenje pretpristupnog instrumenta IPA, kao i opšta pravila za upotrebu finansijskih sredstava iz IPA.
Višekorisnički program u okviru IPA komponente I
Pored državnog programa IPA-e, u okviru IPA komponente I postoji i višekorisnički program. Njega programira direktno Evropska komisija, a koristi se za regionalne i horizontalne aktivnosti koje dopunjuju i dodaju vrijednost programima planiranim u okviru državnih programa IPA-e.
Osnovni dokument na osnovu kojeg Evropska komisija vrši programiranje višekorisničkog programa je Višekorisnički - Višegodišnji indikativni planski dokument (eng. Multi-beneficiary MIPD). Višekorisnički MIPD daje strateški trogodišnji plan za programiranje pomoći za zemlje potencijalne kandidate i zemlje kandidate i teritorije putem regionalnih i horizontalnih programa.
Cilj horizontalnih programa je pristup zajedničkim potrebama svih zemalja korisnica i postizanje efikasnosti i isplativosti realizacije kroz pružanje, u prvom redu, pomoći kojom se upravlja centralizovano, radije nego realizacijom programa na državnom planu. Primjeri pomoći obezbijeđene putem horizontalnih programa su: razvoj usklađenih pristupa, izgradnja mreža stručnjaka, postizanje ekonomije obima u realizaciji podrške u oblasti pravne tekovine i uska saradnja sa međunarodnim finansijskim institucijama za dobijanje grantova i zajmova radi što efikasnije upotrebe sredstava u privrednom razvoju.
Horizontalna pomoć data prelaznim civilnim administracijama, za oblasti informacija i komunikacija, te za reviziju, procjenu i praćenje takođe teži da podrži sveukupni cilj Višekorisničkog programa u okviru IPA-e.
Predstavnici Sektora prisustvovali su sastanku koordinacije višekorisničkih projekata unutar IPA komponente I koji je održan u Briselu 15. i 16.1.2009. godine. Na sastanku su razmotrene projektne ideje unutar IPA 2009 višekorisničkog programa i prezentovani su komentari BiH institucija.
II VIŠEGODIŠNJI INDIKATIVNI PLANSKI DOKUMENT (MIPD)
Dokument višegodišnjeg indikativnog planiranja (Multi-Annual Indicative Planning Document - MIPD) je strateški dokument za IPA instrument. Utvrđen je za trogodišnji period u kontinuitetu, uz godišnje preglede. Slijedi nakon Višegodišnjeg indikativnog finansijskog okvira (MIFF) kojim se indikativno dodjeljuju sredstva po korisniku i po komponenti. Naslanja se na prethodno utvrđene IPA komponente.
IPA se sastoji od 5 komponenti:
o Pomoć u tranziciji i izgradnji institucija
o Prekogranična saradnja
o Regionalni razvoj
o Razvoj ljudskih potencijala
o Ruralni razvoj
Bosna i Hercegovina, kao zemlja potencijalni kandidat, koristi prve dvije komponente ovog instrumenta.
Priprema MIPD-a 2008-2010 je započeta u novembru 2007. Sektor je, u saradnji sa institucijama BiH, pripremio i dostavio komentare na prijedlog dokumenta dostavljenog od strane Evropske komisije, nakon čega je, 19.07.2008. godine, IPA komitet usvojio MIPD 2008 – 2010.
Evropska komisija dostavila je nacrt MIPD-a 2009 – 2011 i pokrenut je konsultacioni proces sa ciljem da se prikupe komentari relevantnih institucija na tekst. Komentare institucija BiH treba dostaviti Evropskoj komisiji do 27.2.2009. godine.
III IPA 2007 - KOMPONENTA I
Bosna i Hercegovina je za IPA 2007 – komponentu I pripremila 46 projekata ukupne vrijednosti 49,7 miliona eura, a za višekorisničke projekte kojima upravlja Evropska komisija je izdvojeno dodatnih 8,4 miliona eura. Idejni projekti za IPA 2007. godinu su odobreni od strane Evropske komisije na IPA komitetu u oktobru 2007. Potpisan je i "Sporazum o finansiranju između Bosne i Hercegovine i Komisije Evropskih zajednica u vezi s nacionalnim programom za 2007. godinu u sklopu Instrumenta za pretpristupnu pomoć (komponenta I - pomoć u tranziciji i izgradnji institucija)". Uskoro se očekuje implementacija projekata. U toku su tenderske procedure, nakon čega slijedi ugovaranje.
IV IPA 2008 - KOMPONENTA I
Sektor je pripremio dokument „Smjernice godišnjeg programiranja za 2008. godinu“. Smjernice za godišnje programiranje za 2008. godinu Vijeće ministara je usvojilo u januaru 2008. godine. Programiranje IPA 2008 je započelo u decembru 2007. godine, a završeno u maju 2008. godine slanjem paketa Idejnih projekata Evropskoj komisiji. Slanju paketa Idejnih projekata je prethodilo njegovo usvajanje od strane Vijeća ministara, 08.05.2008. godine. U okviru IPA 2008 – komponenta I pripremljeno je 26 projekata ukupne vrijednosti 66,75 miliona eura, a za višekorisničke projekte je izdvojeno dodatnih 3,1 miliona eura. 5 idejnih projekata je poslano na IPA komitet u februaru 2008.g., a isti su usvojeni na IPA komitetu u oktobru 2008. godine. Preostalih 21 projekat je usvojen u decembru 2008. godine.
Sektor je organizovao 19. juna 2008. godine sastanak sa Voditeljima projekata u cilju sagledavanja naučenih lekcija iz procesa programiranja za 2008. godinu kao i prevazilaženja poteškoća sa kojima se Voditelji projekata susreću u svakodnevnom radu. Rezultati sa radionice su pretvoreni u preporuke.
V IPA 2009 - KOMPONENTA I
Proces programiranja IPA – komponenta I (Pomoć u tranziciji i institucionalna izgradnja) za 2009. godinu započeo je usvajanjem dokumenta „Smjernice godišnjeg programiranja za 2009. godinu" 03.12.2008. godine na 68. sjednici Vijeća ministara BiH. Ovome je predhodilo njegovo prezentovanje Koordinacionom odboru za IPA-u koji je održan 28.11.2008. godine. U okviru ovog dokumenta definisani su ključni nosioci u procesu programiranja sa njihovom ulogom i odgovornosti, kao i ključna tijela u procesu programiranja kroz koje djeluju navedeni nosioci procesa. Sastavni dio Smjernica je indikativni plan aktivnosti za proces godišnjeg programiranja. Na istoj sjednici Vijeće ministara je usvojilo i "Odluku o uspostavljanju funkcije Voditelja projekata u ministarstvima i drugim organima uprave Bosne i Hercegovine, utvrđivanju nadležnosti i neophodnoj institucionalnoj podršci".
Direkcija za evropske integracije (DEI) i Državni koordinator za IPA-u (DIPAK) su održali sastanak sa Voditeljima projekata za 2009. godinu 15.12.2008. godine. Ovom sastanku su prisutvovali koordinatori za evropske integracije iz Federacije Bosne i Hercegovine, Republike Srpske i Distrikta Brčko. Učesnicima sastanka su prezentovani gore pomenuti dokumenti i predstavljen je plan aktivnosti za proces programiranja IPA 2009.
Sektor za koordinaciju pomoći EU zaprimio je projektne ideje od strane Voditelja projekata i pripremio informaciju o istim u smislu određivanja oblasti, iznosa i provedbe konsultacionog procesa sa nižim nivoima vlasti. Pored toga organizovani su sastanci sa pojedinim članovima Koordinacionog Odbora za IPA-u sa ciljem dobivanja njihovih mišljenja na predloženu listu projektnih ideja.
Komitet za upravljanje programiranjem (PMC) koji čine: DIPAK – Ministarstvo finansija i trezora, DEI - više rukovodstvo zaduženo za proces programiranja i DEK – više rukovodstvo operacija, će izvršiti prioritizaciju projektnih ideja. Nakon toga Voditeljima projekata, čije su projektne ideje odobrene od strane PMC-a, upućuje se poziv za dostavu logičkih matrica i kratkog opisa projekta kao osnove za izradu punog projektnog prijedloga/ Idejnog projekta.
VI SEMINARI, OBUKE I RADIONICE
U toku programiranja IPA 2007 i IPA 2008 Direkcija za evropske integracije je održala niz radionica, obuka za izradu Idejnih projekata i Logičkih matrica i sektorskih radionica u kojima su učestvovali i predstavnici entiteta. Izlagano je na više konferencija na temu BiH struktura potrebnih za korištenje instrumenta IPA i finansijskih i pravnih obaveza. Sektor je izlagao u okviru 6 seminara na temu IPA i njenih komponenti i načina učešća u ovim komponentama u više gradova BiH. U toku procesa programiranja IPA 2008 u konsultacioni proces je bila uključena 51 institucija iz Federacije Bosne i Hercegovine, Republike Srpske i Distrikta Brčko sa ciljem usaglašavanja projektnih ideja.
VII SARADNJA SA BILATERALNIM DONATORIMA
U maju 2008. godine Sektor je organizovao sastanak na kojem je bilateralnim donatorima prezentovan proces programiranja IPA 2008. Uspostavljena je bliska saradnja sa predstavnicima tri bilateralna donatora (Swedish international development cooperation agency – SIDA, UK Department for international development DFID, the Netherlands Embassy in BiH/ the Netherlands Development Cooperation). Ova saradnja ima za cilj da podrži razvijanje kapaciteta sektora za koordinaciju bilateralnih donatora u BiH i razvijanje modela koordinacije. Sektor planira da koordinaciju proširi na sve donatore u cilju njihove efikasnije uključenosti u proces programiranja IPA 2009.
Započeta je i saradnja između predstavnika Direkcije za evropske integracije BiH i predstavnika Repubike Mađarske u svrhu sprovođenja pomoći Mađarske Bosni i Hercegovini, na temelju Deklaracije o unapređenju integracije BiH u EU, koju su 12. juna 2008. godine u Sarajevu potpisali Ferenc Đeršanji, Premijer Republike Mađarske i Nikola Špirić, Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine.
Listu tekućih/planiranih projekata EU bilateralnih donatora možete preuzeti ovdje.
Listu projektnih prijedloga BiH institucija koji nisu obuhvaćeni IPA–om 2010 možete preuzeti ovdje.
VIII PROGRAMI ZAJEDNICE
Programi Evropske zajednice imaju prvenstveno za cilj unapređenje suradnje između država članica Evropske unije. Pored toga, a u cilju podrške procesu evropskih integracija zemalja Zapadnog Balkana ovi programi su zaključkom Evropskog vijeća iz Soluna od juna 2003.god. postali otvoreni i za zemlje Zapadnog Balkana.
BiH kao zemlja Zapadnog Balkana ima pravo pristupanja programima Zajednice. Pristupanje predviđa provođenje procedura i poduzimanje određenih koraka od strane država koje žele punopravno učestvovati u određenom programu. Unutar programa Zajednice definisani su različiti programi za oblasti kulture, obrazovanja, okoline, transporta, pravosuđa, poduzetništva, itd.
Osnova za pristupanje Bosne i Hercegovine programima Zajednice čini „Okvirni sporazum između Evropske zajednice i BiH o općim načelima sudjelovanja BiH u programima Zajednice“ koji je prvobitno Bosni i Hercegovini otvorio mogućnost učešća u 24 programa Evropske Zajednice. Trenutno međutim, BiH ima pravo učešća u 32 programa Zajednice.
Nakon što institucija nadležna za određenu oblast na državnom nivou iskaže interes za učešćem u određenom programu, slijedi priprema i potpisivanje Memoranduma o razumijevanju. Memorandum se razlikuje u zavisnosti od programa, jer u pojedinim slučajevima memorandum predviđa osnivanje i akreditovanje posebnih agencija, a neki od programa zahtijevaju da nacionalni zakoni i propisi budu usklađeni sa pravnom stečevinom Evropske zajednice.
Memorandumom se definira godišnji finansijski doprinos, odnosno plaćanje „ulazne karte” za učešće u programu Zajednice. Plaćanjem „ulazne karte”, država stiče pravo da punopravno učestvuje u programima Zajednice. Iznos ulazne karte se povećava iz godine u godinu. Međutim, sredstva koja određena država plaća na ime „ulazne karte” za određeni program, ne garantuju i stvarno finansiranje prijavljenih projekata u okviru nekog programa. Ali uspješno napisani i odobreni projekti mogu povući sredstava koja mogu biti i veća od iznosa kojeg određena država plaća na ime „ulazne karte”.
Trenutni napredak u pogledu priključivanja BiH programima Zajednice odnosi se na poduzete mjere od strane Ministarstva civilnih poslova za uključenje BiH u program pod nazivom Sedmi okvirni program. Ovaj program se odnosi na oblast istraživanja i tehnološkog razvoja. Sedmi okvirni program ima za cilj pomoći suradnju univerziteta, istraživačkih instituta, industrije, odnosno malih i srednjih preduzeća, javne administracije, te pojedinaca i pružiti im finansijsku podršku za zajedničke projekte. U postupku je prikupljanje mišljenja vezano za Memorandum o razumijevanju od strane Ministarstva civilnih poslova. Također je potrebno obezbjeđivanje finansijskih sredstava. IPA pruža mogućnost sufinansiranja određenog postotka ulazne karte. Jedan dio sredstava iz IPA 2008 se odnosi na finasiranje ulazne karte za BiH za program FP7 za prvu godinu.
Na Univerzitetu u Sarajevu je započeo projekat Basileus, kao dio Erasmus Mundus obrazovnog programa. Program omogućava usavršavanje visokoobrazovanog osoblja i studenata putem razmjene njihovih znanja i vještina, jačanje kapaciteta administracije javnog i privatnog sektora. U projektu učestvuje 8 EU univerziteta i 12 iz Zapadnog Balkana.
U toku su razgovori između DEI i Ministarstva vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH za pristup programu CIP kao i razgovori između DEI i Ministarstva civilnih poslova BiH o pristupu programu DAPHNE III.
Ovdje možete naći više detalja o pojedinim programima.
IX KONSULTACIONI PROCES UNUTAR BiH ZA KORIŠTENJE IPA KOMPONENTE I
U toku procesa programiranja IPA 2008 u konsultacioni proces je bila uključena 51 institucija iz Federacije Bosne i Hercegovine, Republike Srpske i Distrikta Brčko sa ciljem usaglašavanja projektnih ideja.
Republika Srpska je imenovala entitetske programere koji će sarađivati sa Voditeljima projekata za koje je Direkcija za evropske integracije obezbijedila trening za izradu projektnih prijedloga u periodu maj – juni 2008. godine. Ovaj trening je prošlo 53 entitetska programera iz Republike Srpske. Federacija Bosne i Hercegovine imenovala je entitetske programere sredinom septembra 2008. godine nakon čega je Direkcija za evropske integracije obezbijedila trening na temu Project Fiche (Idejni projekat) i logička matrica u funkciji programiranja unutar IPA 2009. Trening je održan 6.10.2008. godine, a istom je prisustvovalo 11 entitetskih programera.
Entitetski programeri su uključeni u proces programiranja IPA 2009.
X SARADNJA SA CIVILNIM DRUŠTVOM
Sektor je u toku 2007. godine organizovao prezentacije za predstavnike Civilnog društva na temu „IPA 2007 - Proces programiranja i njegovi rezultati“. Prije početka procesa programiranja IPA 2008 DEI je inicirao tri sastanka sa predstavnicima civilnog društva u cilju njihove uključenosti u pomenuti proces. U maju 2008. godine organizovan je i sastanak sa predstavnicima civilnog društva na kojem je prezentovan proces programiranja IPA 2008. Realizovan je i niz sastanaka sa predstavnicima Odbora za civilno društvo u cilju pripreme i učestvovanja u programiranju IPA 2009. Obezbjeđeno je i učešće predstavnika civilnog društva BiH u radu sastanaka na kojima su prezentovani komentari MIPD-a 2008 – 2010.
Sektor je učestvovao i moderirao seminar na temu Civilno društvo i korištenje IPA fondova u organizaciji CSS-a (Centar za sigurnosne studije).
Za potrebe programiranja IPA 2008 i IPA 2009 imenovan je Voditelj projekata za civilno društvo, gospođa Sadeta Škaljić iz Ministarstva pravde BiH.
XI UVOĐENJE DECENTRALIZOVANOG SISTEMA U UPRAVLJANJU PROGRAMIMA POMOĆI EU
U ovom trenutku u Bosni i Hercegovini se primjenjuje centralizovani, dekoncentrisani sistem za implementaciju fondova Evropske unije što znači da je izričita nadležnost za proces ugovoranja, realizacije tenderskih procedura, kao i cijelokupno finansijsko upravljanje fondovima IPA leži na Delegaciji Evropske komisije u Bosni i Hercegovini.
Od Bosne i Hercegovine se očekuje da u što skorije vrijeme uvede Decentralizovani sistem implementacije fondova Evropske unije skraćeno DIS, a to znači osnuje strukture i uspostavi procedure kako to nalaže Evropska komisija, te ovim putem od Delegacije Evropske komisije preuzme nadležnost za realizaciju gore navedenih aktivnosti i poslova (ugovoranje, tenderske procedure, finansiranje).
Direkcija za evropske inetegracije intenzivno radi na uspostavljanju ovoga sistema. Shodno tome, Direkcija je pripremila dokument ”Strategija za uvođenje Decentralizovanog sistema za upravljanje programima pomoći EU u BiH”, koju je usvojilo Vijeće ministara u decembru 2005. godine. Također, Direkcija za evropske integracije inicirala je pripremne aktivnosti u Ministarstvu finansija i trezora BiH, za uspostavljanje neophodnih kapaciteta za DIS.
Rezultat ovih aktivnosti je usvajanje Odluke Vijeća ministara o uspostavljanju Državnog fonda (DF) kao i Centralne jedinice za finansiranje i ugovoranje (CJFU) u Ministarstvu finansija i trezora a u skladu sa procedurama Evropske komisije.
U toku 2007. Sektor je u saradnji sa Ministarstvom finansija i trezora BiH pripremio revidiranu verziju Strategije za primjenu decentralizovanog sistema implementacije pomoći kao i Mape puta, koja je nakon obavljenog procesa konsultacija sa predstavnicima Evropske komisije podnesena Vijeću ministara na usvajanje. Revidiranje je bilo potrebno zbog uvođenja novog instrumenta pomoći IPA.
Na svojoj 53.sjednici od 23. juna 2008. godine, Vijeće ministara usvaja revidiranu verziju „Strategije za primjenu decentralizovanog sistema implementacije pomoći za upravljanje programima pomoći EU u Bosni i Hercegovini”. Na spomenutoj sjednici, Vijeće ministara je zaključilo da se umjesto Državnog koordinatora za IPA (DIPAK), formira Upravni odbor koji će vršiti sve nadležnosti iz Strategije DIS-a, koje su bile predviđene za Državnog koordinatora za IPA. Nakon toga Vijeće ministara usvaja nove Odluke o imenovanju Državnog koordinatora za IPA, imenujući na ovu funkciju ministra finansija i trezora, a spomenuti odbor se preimenuje u Koordinacioni Odbor za IPA, čija je uloga savjetodavna.
Postoje tri osnovna stuba za primjenu Decentralizovanog sistema implementaciju pomoći EU:
- DIPAK - Državni koordinator za IPA-u,
- Mreža Voditelja projekata (eng. SPO) u ministarstvima, stalnim tijelima Vijeća ministara i drugim tijelima uprave u Bosni i Hercegovini
- Strukture i njihovi rukovodioci u Ministarstvu finanisija i trezora Bosne i Hercegovine koje osiguravaju neophodan kvalitet finansijskog upravljanja i kontrole, a u skladu sa zahtjevima Evropske komisije a koju čine:
a) Državni fond i rukovodilac Državnog fonda - Državni službenik za odobravanje
b) Centralna jedinica za finansiranje i ugovoranje i rukovodilac Centralne jedinice za finansiranje i ugovoranje - Službenik za odobravanje programa pomoći.
Sektor je u saradnji sa Ministarstvom finansija i trezora u prva tri mjeseca 2008. preduzeo aktivnosti na izradi Odluke o uspostavljanju funkcije Voditelja projekata, te organizovao sastanak sa nekoliko istaknutih Voditelja projekata koji posjeduju značajno iskustvo u procesu evropskih integracija kao i radu državne uprave. Ovi Voditelji projekata su dali svoje konstruktivne primjedbe na sam tekst odluke te značajno doprinijeli unapređenju njenog kvaliteta. Sektor je u maju 2008. organizovao jednodnevnu radionicu na kojoj su bili pozvani svi Voditelji projekata i na kojoj su bile predstavljene revidirana Strategija DIS-a, buduće aktivnosti na izgradnji sistema DIS-a, te prezentovana Odluka o uspostavljanju funkcije Voditelja projekata. Voditelji projekata su dali svoje komentare na tekst ove Odluke u toku radionice. Prijedlog Odluke o uspostavljanju funkcije Voditelja projekata proslijeđen je u junu 2008. godine Vijeću ministara na usvajanje. Vijeće ministara BiH je na 68. sjednici održanoj 3.12.2008. usvojilo „Odluku o uspostavljanju funkcije Voditelja projekata u ministarstvima i drugim organima uprave Bosne i Hercegovine, utvrđivanju nadležnosti i neophodnoj institucionalnoj podršci". Odluka je objavljena u „Službenom glasniku BiH“ broj 5/09.